A ESTRUTURA SOCIAL DAS ABELLAS: “yo quisiera ser civilizado como los animales”

A Publio Virxilio Marón (Mantua, 70-Brindis, 17 a. C.) debémoslle un poema didáctico titulado Xeórxicas (“Cuestións relativas ao campo”), publicado en 29 a. C. A obra referida consta de catro seccións dedicadas a cadanseu eido agrícola -o cultivo dos leiros, o coidado das árbores froiteiras e da vide, a cría do gando miúdo e, sobre todo, de bois e de cabalos, e a apicultura, respectivamente-, e estatúe un sentido tributo á paisaxe rural que abalou o poeta dende o berce.

A composición das Xeórxicas insírese nun contexto político específico sen cuxa intelección sería difícil comprender o obxectivo dos versos virxilianos. O propósito da obra concorda co de Augusto (Roma, 63 a. C.-Nola, 14 d. C.), supremo mandatario que aspiraba a restituír a prístina moralidade da civilización romana. Augusto consideraba que a grandeza de Roma residía nos firmes principios e sólidos valores que apuntalaban o esquema social, conxuntura que reportaba as consecuentes puxanza económica e colonial.

Para lograr a súa finalidade, Augusto envolveu a corte cun tecido intelectual e artístico encargado de abrigar a intencionalidade do prócer. Ademais de Virxilio, poetas tan celebrados como Horacio (Venusia, 65-Roma, 8 a. C.) ou Propercio (Umbría, ca. 50-Roma, ca. 16 a. C.) contribuiron á sutil campaña de propagación dos ideais pulados por Augusto. O compromiso co réxime transparenta na literatura dos autores mencionados; porén, non reduzamos o seu pulido discurso ao vulgar panfleto…

A disciplina coa que Virxilio acomete a creadora empresa está intimamente relacionada coa natureza. A patria é a infancia, e a do noso autor transcorre nun eido bucólico do que non se desprende en ningunha das súas producións. Para explicar o proceso de inspiración ao que sucumbe, o bardo acude a unha fermosísima imaxe: di que el escribe lambendo, é dicir, lambendo os versos que compulsivamente escribe ata que estes adquiran o xeito que a quen os ciscallou lle pete. Sostén o mantuano que el actúa coas súas verbas como unha osa cos seus osiños: despois de parilos, a osa conforma a lambetazos a silueta das criaturas. Preciosa estampa, non é?

Non resulta azaroso que as Xeórxicas culminen cunha apoteose apícola. A harmonía das abellas reviste un sistema social óptimo, se cadra utópico, onde cada integrante desempeña unha función asignada pola lóxica inapelábel de Natura. As abellas habitan nunha Arcadia que nos retrotrae á Idade de Ouro onde a felicidade foi posíbel.

Fotografía aloxada en rede (plataformaarquitectura.cl)

Margot Fernández

Espiñeira pon as súas mans, coma Xela, facendo praias.

Ándanme as mans sempre facendo praias
imposibles; pode ser de non medrar

Sempre. Conmemorações populares 25 de abril. (1986)

Xela Arias, poeta homenaxeada este ano nas Letras Galegas, escribiu estes versos, que agora nós aproveitamos para visibilizar a súa figura e o seu compromiso co coidado do medio ambiente.

Invitámosvos a que participedes a través das redes sociais e que compartades por MD co Instagram do IES Espiñeira @ies_espinheira as fotos das vosas mans na praia.

IES Espiñeira (@ies_espinheira) • Fotos e videos de Instagram

“DAME LA LIBERTAD DE LA TIERRA MISMA”. CABALLERO BONALD, xa tes a liberdade!

O escritor José Manuel Caballero Bonald (Xerez da Fronteira, 1926-Madrid, 2021) rematou hoxe unha existencia plena de amizade, de compromiso, de paixón. O noso protagonista envorcou o talento en diversos xéneros literarios, se ben exhibe a súa maxestosidade creativa na poesía. Insire a súa potencia creadora na Xeración dos 50 -mesmo denominada “do medio século” ou “dos nenos da guerra”, en orde á secuencia cronolóxica na que se encadra-, partillando intereses con narradores tan senlleiros coma Carmen Laforet (Barcelona, 1921-Madrid, 2004), Ignacio Aldecoa (Vitoria, 1925-Madrid, 1969) ou Francisco Umbral (Madrid, 1932-ibidem, 2007); ou bardos tan relevantes coma Jaime Gil de Biedma (Barcelona, 1929-ibidem, 1990), Antonio Gamoneda (Oviedo, 1931) ou Francisco Brines (Valencia, 1932).

Foto aloxada en rede (diariodejerez.es)

Os versos do noso autor constitúen a bitácora dun pasaxeiro guiado polos cantares. Si, a afección do vate polo flamenco distinguiuno como reputado estudoso dos queixumes jondos, dos jipíos quebrados que escachan contra o cristal das notas. Caballero Bonald, os guitarristas flamencos cortan hoxe as unllas en sinal de loito! Caballero Bonald, “elegido / que en cenizas transforma / la interior llama viva del humano” (CABALLERO BONALD, José Manuel: “Cenizas son mis labios”).

Margot Fernández

O ENXORDECEDOR MURMURIO DE TAGORE

Tal día coma hoxe naceu Rabindranath Tagore (Calcuta, 1861-ibidem, 1941), protopoeta de cuxos versos resoa o eco non só na India, senón no mundo enteiro. O protagonista provén dunha familia acomodada tanto económica -malia criaren catorce fillos, os pais do noso autor posuían un patrimonio respectábel-, coma intelectualmente. Ao redor dos Tagore xiraba un círculo inquedo que promovía manifestacións culturais sumamente variadas. Non é de estrañar, por ende, que a creatividade do noso home escumase con perfección inusitada dende as primeiras composicións.

Tagore revolucionou o panorama literario hindú ao transmitir en clave poética reflexións filosóficas sobre os aspectos más trascendentais da existencia (a vida, a amizade, o amor, a soedade, a morte…). Ao través da canle expresiva empregada polo vate, o lector adiviña a solvencia dun pensamento fondamente chantado que procura a sinxeleza e afástase de ornamentos baleiros. Tal rexistro lingüístico confundiuse, ás veces, con simpleza ou precario pulido, o cal xustificaba unha aplicación despectiva do vocábulo naïf aos textos do autor.

As firmes conviccións do escritor inciden nunha conduta vital en coherencia con tan sólidos principios. Tras obter o Premio Nobel de Literatura en 1913, a popularidade do poeta medrou. Este foi quen, por ende, de espallar unha concepción política baseada na defensa dos membros máis desfavorecidos, dentro dun país cuxa acentuada estratificación favorece as inxustizas. O compromiso constitúe unha interesante directriz na produción de Tagore, identificada fundamentalmente coa poesía malia cultivar o autor outros xéneros (narracións curtas, diarios de viaxe e mesmo pezas dramáticas) e conformar un corpus literario prolífico, abofé.

Portada dunha obra de Tagore.

As procelosas augas do devir educativo reducen a presenza de Tagore nas aulas a un mero nome que, se cadra?, a rapazada debería coñecer. Porén, Tagore é un clásico; que os clásicos xamais fenecen é unha obviedade que, se cadra?, non teriamos que obviar.

Margot Fernández

Ampliación do prazo: I Certame literario IES Espiñeira

Dado que parte do alumnado amosou o seu interese en participar no I Certame literario do IES Espiñeira nestes últimos días, a organización do mesmo decidiu ampliar o prazo de presentación de relatos. Podes consultar as bases nesta entrada do blog:

Non te demores e participa xa! O prazo remata o vindeiro mércores, 12 de maio ás 19:00.

O POETA DENTRO DO POETA

A vida agasállache con sorpresas marabillosas. A amizade vai revestida de asombro, de ledicia, de bondade e, se falamos -e falamos, xaora- de José Carou Rey, de talento inefábel. De Carou docente, de Carou artista, de Carou vate, de Carou o noso.

A vida depárache encontros inesquecíbeis. A persoa que habita en Carou rezuma bonhomía e xenerosidade. O filántropo que reside en Carou enxalza a observación e a escoita. O filósofo que mora en Carou acubilla inxenio e sabedoría.

A vida apréndeche a amar a lectura. Os libros apréndenche a desfrutar da existencia. As letras apréndenche a apreciar as palabras que tecen a conversa cun mestre. Carou namora da poesía e consegue que a poesía a cadaquén namore. Hemisferio auga constitúe a primeira obra en verso publicada polo autor. Asístanos a cautela á hora de cualificar o título de primeira obra poética; a noción de poesía é indisocíabel da concepción creativa de Carou e inherente á súa identidade.

José Carou Rey (foto de arquivo aloxada en rede baixo a etiqueta deConcursos.com) presentará o vindeiro sábado 15/05/2021 a súa primeira obra en verso.

Margot Fernández

A perpetua viaxe de Konstantinos Kavafis

Hoxe cúmprese un dúplice aniversario: o da nacenza e mais o do pasamento do poeta Konstantinos Kavafis (Alexandría, 1863- ibidem, 1933). Unha curiosidade que converte en composición anular a vida del, unha vida que amosa concomitancias coa doutro autor senlleiro: Fernando Pessoa (Lisboa, 1888- ibidem, 1935). Ámbolos dous críanse no seo dunha familia acomodada, a cal fía nos posíbeis un destino afortunado para os seus membros. Os proxenitores de entrambos nenos establecen relacións harmoniosas co goberno, o que implica, por mor dos contactos co estranxeiro (no caso de Kavafis, o pai importaba tecidos a Gran Bretaña; no de Pessoa, o pai traballaba para a Administración en Suráfrica), a bonanza económica medre nos respectivos fogares.

Porén, a prosperidade cesa tras o falecemento prematuro de cadanseu predecesor, o cal provocou que as nais procurasen o amparo dun varón. A de Kavafis refuxiouse cun irmá do seu home; a muller trasladouse a Inglaterra, onde o cuñado residía, e alí permaneceu preto dunha década que modelou firmemente a nenez do noso protagonista. Por unha experiencia similar atravesou Pessoa cando, pouco despois de enviuvar, a proxenitora volveu contraer matrimonio.

O helenismo de Kavafis funde as raíces no lirismo inherente ao carácter do autor. A homosexualidade constiuía un estigma na época e, antes de ingresar na vintena, Kavafis derrubou barreiras da man dun curmán. A poesía estatúe en Kavafis a canle pola que desafogar o sentimento que o abafa. Porén, formulou expresamente o desexo de non editar a súa obra, a cal viu a luz -agás algúns textos que saíron publicados, de xeito excepcional, en xornais ou en libriños de reducidísima tiraxe- postumamente; unha timidez que comparte con Pessoa, quen encubre a identidade literaria baixo heterónimos, os cales conviven coa produción ortónima… Maila a citada eventualidade, a presenza de Kavafis nos círculos intelectuais pertinentes impúxose de maneira rotunda e inapelábel.

A pluma instrumentaliza a voz de Kavafis cando esta esmorece, a causa dunha traqueotomía practicada co propósito de lle extirpar un tumor na larinxe. O probo funcionario que desenvolve unha existencia pacífica exercendo unha actividade rutineira, contrasta co emotivo trobador que desempeña un labor apaixonante ao escribir versos desaforados. Neles escuma a sensibilidade dun vate extraordinario que restitúe á lingua grega a posición de privilexio que a cultura occidental lle deparou ao longo da Antigüidade.

Cavafis calza as sandalias de Odiseo e adopta a personalidade do heroe para baleirar no poema “Ítaca” -o máis emblemático, sen dúbida, entre un feixe de creacións emblemáticas- as súas reflexións sobre a dimensión cronolóxica: o tempo transcorre tan apresuradamente que, ás veces, somos incapaces de advertir como se detén. Así acontece cos clásicos, cuxa substancia saboreamos aillados dun contexto, pero provistos da súa esencia.

Foto: GALARZA, Javier: Kavafis y la memoria del cuerpo.

Crea tu sitio web con WordPress.com
Empieza ahora