Se o que brila es ti, Rosalía

Mª Rosalía Rita de Castro (Santiago de Compostela, 1837-Padrón, 1885) restituiulle ao galego a condición cultural que o monarca Alfonso X (Toledo, 1221-Sevilla, 1284) lle outorgara ao compoñer en galego-portugués as súas Cantigas. Ámbolos dous persoeiros estatúen un fito na traxectoria histórica da nosa lingua, sobre todo se a observamos dende unha perspectiva feminista: a herdanza do rei sabio recaeu sobre unha muller!

A autora funde a sensibidade coa natureza. As emocións contraditorias que lle rabuñan a alma atopan na fermosura desgarradora da paisaxe galega o símbolo máis adecuado. Muller de contrastes, Rosalía loa a esencia inamovíbel da terra, mentres a lectura dos seus versos adquire dimensións inusitadas. A melancolía, a soedade, a tristura, a saudade ábrenlle paso á icona pop que revitaliza a imaxe da nosa Rosalía.

Hoxe a escritora tería cumprido 184 anos. Eis a celebración do evento no IES Espiñeira:

A nosa poeta por excelencia faleceu sen completar o medio século; morreu noviña. As musas insuflaron nas súas letras talento para accederen á perfección artística. Rosalía é a muller galega cuxa independencia vital sempre defendeu. O espíritu da poeta reflíctese noutra galega ilustre, Emilia Pardo Bazán, a quen a primeira pasou nun abano o testemuño da inmortalidade intelectual da terra.

Día de Rosalía 2021

Manifesto da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega no Día de Rosalía de Castro 2021

Miña Santiña, miña santasa, miña cariña de calabasa: hei de emprestarvos os meus pendentes, hei de emprestarvos o meu collar. Todo iso che hei de dar, santa, se me deixas bailar, todo iso. As fotos do instagram, os vídeos en directo, o streaming das voces, os reels e o youtube. Todo iso, santiña, che empresto se me deixas bailar, se me deixas tirar o pano, abrir a boca, bicar, apertar, atopar, ir á festa, danzarlle ao punto… miña santasa coa cariña linda de calabasa, déixame ser que este mundo hoxe moito ten daquel Santiago do 53 co cólera nas rúas baleiras e as necesidades daquela volven nas almas, santa, volven e precisamos do teu falar.

E ti dis que aquele. Que calme. Disque teño que buscar o xeito de atoparlle fondo e fin a esta noite que me asombra sen día, que en todo está i que é todo. E dis, sacha no campo, malla na eira, lava no río, vai apañar toxiños secos antr’o pinar. Queda na casa, pecha os postigos, foxe da xente, descansa ren, pensa naquelas, nas devanceiras que por ti porfiaron perante a inxusta lei.

Que hoxe son elas quen piden vida, e levas no bico a súa voz. O seu acto. O seu sangue. A súa forza. O seu sentir. O país enteiro cabe nun ferrado de terra de Ortoño, Padrón, Compostela, Bastavales, Muxía, Moaña, Londres, Berlín … todas esas voces nosas que se espallan na diáspora do país e do mundo, que desexan volver a este mar, a esta Galicia á que ti lle cantabas ás beiras de cada río que mirabas como o Sar.

Non habías ficar silente. Non te habían calar. Na túa liberdade hoxe serían os teus poemas os que definisen a nova normalidade, se tal cousa pode ser. Aínda hoxe saberías dar forma a como sentimos e encarnala no poema. Aínda hoxe andarías a escribir artigos nos xornais ou na procura da crítica social a un sistema abusivo. A nós, que permanecemos nesta terra, só nos queda ser e alzar a voz de Rosalía de Castro. Reivindicarte, traerte, engarzarte na gorxa e que se impregne dos teus ritmos avanzados e visionarios para reconstruír o futuro dun pobo.

Neste momento de incerteza, pode ser a ciencia a que nos faga pensar que todo cambio parte dun punto de partida da ruptura do equilibrio. Sexa entón unha oportunidade. Sexa o día do teu aniversario a primeira canción, a esperanza, a resiliencia toda. Sexa o día do teu aniversario o día no que Dios santo premita qu’aquestes cantares d’alivio vos sirvan nos vosos pesares.

Ser Rosalía é un acto de rebeldía, é unha acción política. Cada mirar nos ollos fire coma cen saetas. Non precisamos máis, só mirar. Quen mira a obra de Rosalía entende a muller de vangarda que hai detrás dela, a insubmisa, a creadora do pensamento, a inconformista, a muller valente que elixe a palabra para loitar contra a inxustiza e para crear un país sublime. Ser Rosalía é ollar cara a unha nova normalidade na que só podemos avanzar.         

Ás miñas costas as palabras que me falaron de ti, Rosalía. Da túa multiplicidade poética, dos teus cantos de independencia e liberdade, do país debuxado na túa mente que respira ventos de liberdade, da fiestra aberta que redefine a historia na que contan as mulleres, que é contada polas mulleres, do manifesto do poema en vixencia do século XIX ao XXI do errar polo mundo das galegas e galegos todos. Manifestos de quen falou antes de min e falou ben, manifestos aos que me uno na pregaria, miña santiña, de que hoxe e sempre atopes acubillo no noso cantar.

Miña santasa, meniña gaiteira, cantadora do mar, necesidade do rexurdimento unha vez máis desta nación túa na procura constante da xustiza. Heiche de dar os pendentes por que me deixes bailar.

Te-lo teo, rapaciña.

Teño, santa, non o nego.

Teño o teo de seguir ergueita, cara adiante, na túa lembranza e no teu camiño. Na forza da túa modernidade, na forza da defensa das que nos precisan. Na construción da identidade. No cantar que nos libera, consolo dos mares, alivio das penas. No baile. Na voz.

 No xeito de nunca nós calar. Así hoxe no teu aniversario, habémoste cantar, Rosalía.

Cantarte hei, Galicia,
teus dulces cantares,
que así mo pediron
na beira do mare.
Cantarte hei, Galicia,
na lengua gallega,
consolo dos males,
alivio das penas.

                                                                                              Anna R. Figueiredo

Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG)

#rdc_2021  #TeusDocesCantares

A EQUIDISTANCIA ENTRE AS CIENCIAS E AS LETRAS, Agustín Agra dixit

Día grande no IES Espiñeira! Cartaz de luxo: ven visitarnos Agustín Agra, e oficiou como presentador José Carou Rey. Dous amigos que se coñeceron fai un cuarto de século, dous docentes benqueridos pola rapazada, dous escritores de probada traxectoria… Día grande no IES Espiñeira!

Agra non pronunciou unha conferencia, pero si impartiu unha lección maxistral sobre a súa concepción da literatura. O autor compareceu ante o alumnado integrante do noso club de lectura, o cal o someteu, implacábel, a un terceiro grao sobre á súa obra. O pretexto esgrimido para efectuar o interrogatorio foi a lectura de Silencio, en cuxa composición o escritor mestura o argumento científico coa creación artística. O noso home derruba os muros que, sobre todo a partir do século XX, os diferentes sistemas educativos elevaron para afastar as ciencias do ingrediente humanístico que delas é indisociábel.

O escribidor reivindica, en consecuencia, a perspectiva completa dos saberes, a visión plena que nos permitiu acuñar a expresión “home do Renacemento”. O mencionado sintagma refírese á persoa -léase varón, pois a contribución feminina ao respecto atópase escasamente documentada; Madame Lavoisier estatúe, se cadra, a excepción que confirma calquera regra- instruída en eidos intelectuais que hoxe se estimarían diverxentes. Agra estende a perspectiva global ao xeito de entender a súa afección, a lectura, e o seu traballo, a docencia.

O profesor envorcou a voracidade lectora -condición sine qua non para emprender a aventura de parir un texto- en libros de pulida factura. O escritor emprega a mesma técnica que o poeta latino Virxilio, o cal compoñía versos a esgalla para, a continuación, “lambelos” ata conformar a palabra precisa coma as osas lamben os seus cachorros ata lles proporcionaren trazos definidos.

O noso protagonista evoca características dunha época gloriosa, dotada de reminiscencias culturais intensas e suxestivos efluvios de sabedoría. Un de aprender e de aprendernos, de coñecer e de coñecernos, de observar e de observarnos que comparte con José Carou Rey, o noso compañeiro.

Taller de prensa

O club de lectura do IES Espiñeira reuniuse hoxe para iniciar unha serie de actividades relacionadas co mundo xornalístico, coa colaboración do Diario Nós. O tema central da actividade de hoxe foi a entrevista.

Os nosos reporteiros estiveron documentándose na biblioteca e, a partir dunha tormenta de ideas, tomando como base diversos exemplos de entrevistas dos xornais, elaboraron as cuestións que, nunha rolda de prensa, terán que formular mañá a un coñecido escritor da comarca: Agustín Agra.

De seguro esta entrevista será outro éxito dos “Papalibros”

A SÓLIDA ESTRUTURA DA POESÍA DE MARGARIT

Onte finou Joan Margarit i Consternau (Lleida, 1938-Barcelona, 2021), o poeta que mellor combinou os números coas letras. De pai arquitecto, Margarit orientou os seus pasos seguindo a pegada do seu proxenitor. O noso autor exerceu a súa profesión dende unha dúplice perspectiva: o maxisterio, que desempeñou na Escuela Técnica Superior de Barcelona; a materialización, que desenvolveu participando en numerosos proxectos.

Con ámbalas dúas ocupacións, o artista semella simbolizar a presenza da súa comunidade no mundo. Por unha banda, contribuiu ás tarefas de construción da Sagrada Familia, templo inacabábel e fonte inesgotábel de inspiración plástica. Por outra, constitúe ata hoxe o único escritor bilingüe catalán e castelán ao que lle foi outorgado o Premio Cervantes (2019).

No universo literario de Margarit percíbese a influenza da serenidade. En 1963 casou con Mariona Ribalta, nai dos seus catro fillos, e a harmonía familiar que a ela debe en gran medida, potenciou o enxeño de Margarit. Os versos numerosos que o vate compuxo fican compilados no volume Todos los poemas (1975-2015), malia que, nos vindeiros meses, a colección inédita Animal de bosc verá a luz en catalán e mais en castelán. Margarit deíxanos orfos, pero non sen herdanza.

A traxectoria do noso escritor describe unha estrutura plena e perfeccionada. Deste xeito concebía el a labor poética, pois presentía que na exactitude do esquema estribaba o poder de consolación dos versos. Con Joan Margarit, a disputa entre números e letras permaneceu en táboas pois, segundo el sostiña, “me interesa la cultura; lo demás no tiene solución”.

MARCHAS CEDO, BLANCA ÁLVAREZ

Erguiamonos hoxe cunha triste noticia: o falecemento en Oviedo de Blanca Álvarez González. Esta prolífica escritora -debémoslle máis de 80 obras, pertencentes a xéneros comprendidos entre a poesía e o ensaio- irmándase con Galicia dun xeito particulamente íntimo. En efecto, Álvarez nacera en 1957 en Cartavio, aldea do municipio de Coaña, poboado de falantes do eonaviego, variedade dialectal característica do Occidente do Principado que mestura o galego co castelán en trazos especificamente asturianos.

A nosa autora viuse na obriga de impoñer a súa voz en ámbitos prioritariamente masculinos. Nos anos de mocidade, a muller comenzaba a elevar a voz con timidez, pero o seu eco escasamente resoaba. A habelencia literaria abriulle paso a Álvarez entre os varóns ata o extremo de cubrir as crónicas deportivas no As. Os primeiros textos da rapaza ían dirixidos a un público adulto, e reivindicaban a condición que hoxe adoitamos nomear “empoderamento da muller”; títúlos tan significativos como Las niñas no hacen ruido cuando mueren (1998), así o manifestan.

A dimensión expresiva da creadora foi in crescendo ata conxugar diversos rexistros: a poesía coa narrativa, os textos para adultos cos textos para nenos. Colleitou numerosos galardóns en cada terreo ao que se aproximou, e os recoñecementos ao respecto dan fe de tal circunstancia. O seu enxeño traspasou os mares e,, no 2004, o gremio das Bibliotecas Nacionales de Venezuela elixiu El puente de los cerezos mellor libro editado en lingua castelá, honra que por segunda vez lle foi concedida por Palabras de Pan en 2007.

Nos últimos tempos, Álvarez estatuía un pilar da novela en Hispanoamérica. Unha escritora que morre tan nova, en plena madurez artística, deíxanos orfos dun talento promisorio.

A EMOTIVIDADE CONTIDA DE LUIS LEANTE

A bibliofilia é unha característica que se lle presupón a calquera escribidor. A escritura, de feito, constitúe o reverso da lectura,, nunha sorte de retroalimentación: quen devora libros, arela que se devoren os libros seus. Porén, no caso concreto de Luis Leante (Murcia, 1963), a paixón polos libros alenta en tódalas páxinas das súas obras. Unha devoción que explica que o escritor escollera a Filoloxía Clásica como eido onde materializar os seus estudos superiores. Licenciouse pola Universidade de Murcia, e avanzou ata a saída profesional previsíbel: o ensino. Como profesor de latín na provincia de Alacante, o autor insuflou, mediante a aprendizaxe da lingua, o seu amor pola civilización grecorramana.

Non obstante, o noso protagonista soubo conxugar o otium co negotium, e a vocación docente, lonxe de obstaculizar a afección literaria, serviulle a Leante como ferramenta para plasmar en caracteres gráficos as imaxes que resplandecían na súa mente, e as iconas sociais que o preocupaban. Leante cultivou diversos xéneros literarios, pero a súa habelencia como novelista acadou as loanzas da crítica e mais do público.

O noso home compilou relatos nos volumes El último viaje de Efraín e mais El cuidador de canarios, ámbolos dous editados en 1996. Tamén armou para a escena pezas teatrais coma Tópicos, típicos, cómicos (2016) ou Los residentes (2019). O artículo, o guion cinematográfico ou as entradas do seu propio blog son fiestras dende as que Leante amosa a súa identidade, a súa idiosincrasia.

A experiencia no trato coa rapazada estatúe un punto de inflexión no universo temático do escribidor. A novela cualificada coma xuvenil -axeitada, en numerosas ocasións para mozos de idades comprendidas entre os 12 e os 100 anos- deparoulle ao autor un gran éxito comercial e profundas alegrías. Estas proveñen, fundamentalmente, dos frecuentes recoñecementos colleitados no devandito ámbito. Os críticos e os medios de comunicación especializados na materia enalteceron dun xeito practicamente unánime ´Rebelión en Nueva Granada (2007), e a saga do detective Justino Lumbreras, a cal se inicia co título Justino Lumbreras, detective privado (2012). De feito, Leante obtivo o Premio Edebé de Literatura Juvenil en 2016 e en 2020 por Huye sin mirar atrás e Maneiras de vivir, respectivamente.

Entre as moitas novelas que lle debemos ao noso autor, convén salientar Paisaje con río y Baracoa de fondo (1997), La Luna Roja (2009) ou Cárceles imaginarias (2012), pero se houbese que citar unha obra determinante na produción do escritor, falariamos de Mira si yo te querré (2007). Na creación recaeu o X Premio Alfaguara de Novela, o cal elevarou o artista ao Olimpo dos máis reputados narradores españois contemporáneos. Da concesión dun galardón tan prestixioso responsabilizouse un xurado presidido por Mario Vargas Llosa, quen destacou a calidade inusitada dun texto fascinante.

En Mira si yo te querré estriba un fito da traxectoria literaria do murciano. O fío argumental xurde dunha vivencia persoal que chantou profundo pouso na alma do creador: unha viaxe ao Sahara que efectuou en 2002 á fronte dun grupo de adolescentes co propósito de levarlles aos refuxiados víveres, medicamentos e utensilios sanitarios. As condicións nas que transcorría a vida daquela xente, afastada de todo tipo de comodidades que nós consideramos imprescindíbeis, impresionou tanto o artista que, un ano despois, volveu emprender o itinerario camiño do Sahara, na compaña dun antigo lexionario. A acordanza do pobo saharaui excitou a sensibilidade exquisita dun autor excepcional. Leante denunciou a desoladora situación dos desterrados mediante unha tráxica historia de amor rodeada de exotismo e emotividade. Leante esquivou a trampa do panfleto político para esclarecer a súa postura.

Os libros conforman os lectores, os lectores elixen as lecturas, as lecturas modelan o pensamento, o pensamento nutre a persoa. O namorado dos libros que reside en Luis Leante desenvolveu o seu talento, o seu talento implica o seu talante.

Crea un sitio web gratuito con WordPress.com
Empieza ahora